تولد در انگلستان ۲۰۲۶: تابعیت نوزاد، ثبت تولد، هزینه زایمان NHS و مراحل برای والدین ایرانی

یکی از پرسش‌هایی که زیاد از من می‌شود این است که «اگر بچه‌مان در انگلستان به دنیا بیاید، شهروند بریتانیا می‌شود؟». جواب کوتاه این است که از سال ۱۹۸۳ به بعد، تولد در خاک بریتانیا به‌تنهایی تابعیت نمی‌دهد. این‌که نوزاد بریتانیایی باشد یا نه، به وضعیت اقامتی پدر یا مادر در لحظه‌ی تولد بستگی دارد. بیشتر خانواده‌های ایرانی که با ویزای تحصیلی، کاری یا توریستی در بریتانیا هستند، فرزندشان در بدو تولد بریتانیایی نیست و باید برای او ویزا بگیرند.

در این راهنما توضیح می‌دهم تولد در انگلستان در سال ۲۰۲۶ دقیقاً چه حقوقی برای کودک ایجاد می‌کند، چه راه‌هایی برای ثبت تابعیت بعدی وجود دارد (از جمله قاعده‌ی ده سال اول زندگی)، هزینه‌ی زایمان برای کسانی که مشمول خدمات رایگان NHS نیستند چطور محاسبه می‌شود، و ثبت تولد در بریتانیا و گرفتن مدارک ایرانی برای نوزاد چه مراحلی دارد. چند ادعای نادرست نسخه‌ی قدیمی این مطلب را هم اصلاح کرده‌ام.

قانون تابعیت بریتانیا درباره‌ی تولد؛ از ۱۹۸۳ به بعد

پایه‌ی قانونی این موضوع «قانون تابعیت بریتانیا ۱۹۸۱» (British Nationality Act 1981) است که از ۱ ژانویه‌ی ۱۹۸۳ اجرا شد. پیش از این تاریخ، تقریباً هر کسی که در بریتانیا به دنیا می‌آمد بریتانیایی می‌شد (به‌جز استثناهای محدود مثل فرزندان دیپلمات‌های خارجی). از آن تاریخ به بعد قاعده عوض شد:

• کودکی که در بریتانیا متولد می‌شود، فقط وقتی به‌طور خودکار شهروند بریتانیا است که در لحظه‌ی تولد دست‌کم یکی از والدینش شهروند بریتانیا یا «مقیم مستقر» (settled) باشد.
• «مستقر» یعنی کسی که بدون محدودیت زمانی اجازه‌ی اقامت دارد؛ مثل دارنده‌ی اقامت دائم (ILR) یا شهروند اروپایی دارای Settled Status در طرح EUSS. ویزای تحصیلی، کاری، Graduate یا Pre-settled Status این شرط را برآورده نمی‌کند.

نسخه‌ی قدیمی این مطلب نوشته بود فرزند والدین اروپایی یا سوئیسی خودبه‌خود بریتانیایی می‌شود؛ این قاعده بعد از برگزیت و پایان دوره‌ی گذار دیگر به این شکل درست نیست و ملاک، داشتن وضعیت مستقر است. شرایط اقامت دائم را در مطلب اقامت انگلستان توضیح داده‌ام.

چند حالت رایج برای خانواده‌های ایرانی

در موارد پیچیده‌تر، مثل والدینی که ازدواج نکرده‌اند یا وضعیت اقامتی یکی از آن‌ها در زمان تولد مبهم بوده، بهتر است از ابزار رسمی بررسی تابعیت در GOV.UK استفاده کنید یا با وکیل مهاجرت مشورت کنید.

اگر نوزاد بریتانیایی نباشد؛ ثبت تابعیت در آینده

کودکی که در بریتانیا متولد شده و در بدو تولد شهروند نبوده، بعداً می‌تواند از دو مسیر اصلی «ثبت» (registration) شود. این مسیرها حق قانونی‌اند، نه امتیاز صلاح‌دیدی، به شرط آنکه شرایط کامل باشد.

مسیر اول: یکی از والدین بعد از تولد مستقر یا بریتانیایی شود

اگر پس از تولد کودک، پدر یا مادر اقامت دائم یا تابعیت بریتانیا بگیرد و کودک هنوز زیر ۱۸ سال باشد، می‌توان برای ثبت او به‌عنوان شهروند بریتانیا درخواست داد. این درخواست معمولاً با فرم MN1 انجام می‌شود. خانواده‌هایی که با ویزای کاری آمده‌اند و بعد از پنج سال ILR می‌گیرند، بیشتر از همین مسیر استفاده می‌کنند.

مسیر دوم: زندگی در بریتانیا در ده سال اول

کودکی که در بریتانیا به دنیا آمده و ده سال اول زندگی‌اش را در بریتانیا گذرانده، صرف‌نظر از وضعیت اقامتی والدین، حق دارد به‌عنوان شهروند بریتانیا ثبت شود. این درخواست با فرم T انجام می‌شود و طبق راهنمای رسمی فرم T (نسخه‌ی ژوئیه‌ی ۲۰۲۶):

• متقاضی باید حداقل ۱۰ سال داشته باشد و محدودیت سنی بالا وجود ندارد؛ بزرگسال هم می‌تواند درخواست دهد.
• در هر یک از ده سال اول زندگی، غیبت از بریتانیا نباید بیش از ۹۰ روز باشد. غیبت بیشتر ممکن است بخشیده شود، به شرط آنکه در هیچ سالی از ۱۸۰ روز و در مجموع ده سال از ۹۹۰ روز بیشتر نشود، یا به دلیلی خارج از اختیار خانواده (مثل بیماری جدی) پیش آمده باشد.
• شرط «حسن رفتار» (good character) وجود دارد و باید سوابق کیفری، مهاجرتی و مالی اعلام شود.
• دو معرف لازم است و متقاضیان ۱۸ سال به بالا باید در مراسم تابعیت شرکت کنند.

نسخه‌ی قدیمی این مطلب نوشته بود کودک «بدون درخواست مهاجرت» می‌تواند ده سال در بریتانیا بماند. این نادرست است. کودک غیربریتانیایی در این ده سال باید وضعیت اقامتی قانونی داشته باشد؛ مسیر ده‌ساله فقط درباره‌ی تابعیت پس از این مدت است و جای ویزا را نمی‌گیرد.

هزینه‌ی ثبت تابعیت

هزینه‌ی درخواست ثبت تابعیت کودک بیش از هزار پوند است و از آوریل ۲۰۲۶ دوباره افزایش یافته است. چون این مبلغ تقریباً هر سال تغییر می‌کند، رقم دقیق را پیش از درخواست از صفحه‌ی رسمی هزینه‌های Home Office بگیرید. نسخه‌ی قدیمی مطلب از «پرداخت ۱۲۰۰ دلار» و «بیومتریک» برای ثبت تولد حرف زده بود؛ آن موارد مربوط به درخواست تابعیت است، نه ثبت تولد.

اگر والدین با ویزای کاری یا تحصیلی در بریتانیا هستند

فرزندی که در بریتانیا برای والدین دارای ویزای موقت متولد می‌شود، به‌طور خودکار اجازه‌ی اقامت ندارد، ولی به دلیل تولد در بریتانیا، در وضعیت «غیرقانونی» هم شناخته نمی‌شود تا وقتی که از کشور خارج نشده است. اگر قصد سفر دارید یا می‌خواهید کودک دسترسی کامل به خدمات داشته باشد، باید برایش به‌عنوان وابسته‌ی (dependant) پدر یا مادر ویزا بگیرید و هزینه‌ی سلامت مهاجرتی (IHS) را بپردازید. این درخواست را می‌توان از داخل بریتانیا داد.

• والدین با ویزای کاری Skilled Worker: معمولاً امکان درخواست ویزای وابسته برای کودک متولد بریتانیا وجود دارد. جزئیات را در شرایط ویزای همراه انگلستان و کار در انگلستان ببینید.
• والدین با ویزای تحصیلی: از ژانویه‌ی ۲۰۲۴ بیشتر دانشجویان ارشد آموزشی (taught) نمی‌توانند همراه بیاورند، اما برای کودکی که در دوران تحصیل در بریتانیا به دنیا می‌آید، قوانین وابستگان دانشجو استثنای مشخصی دارد. اگر دانشجو هستید، پیش از تولد شرایط دقیق را با بخش مشاوره‌ی دانشجویان بین‌المللی دانشگاه خود چک کنید. اطلاعات کلی را در تحصیل در انگلستان آورده‌ام.
• والدین با ویزای Graduate یا Global Talent یا پارتنر: هر کدام قواعد وابسته‌ی خودشان را دارند. برای ویزای پارتنر مطلب ازدواج و اقامت در انگلستان را ببینید.

توصیه‌ی من این است که درخواست ویزای کودک را زود انجام دهید و منتظر نزدیک شدن به سفر نمانید. ویزای کودک معمولاً هم‌زمان با ویزای والد اصلی تمام می‌شود و تمدیدها باید با هم برنامه‌ریزی شوند.

هزینه‌ی زایمان و خدمات NHS

خدمات بیمارستانی NHS رایگان نیست مگر برای کسانی که «مقیم عادی» بریتانیا هستند یا معافیت دارند. مهم‌ترین گروه معاف برای ایرانی‌ها کسانی هستند که با ویزای بیش از شش ماه آمده‌اند و IHS پرداخته‌اند؛ این افراد معمولاً می‌توانند مثل ساکنان از خدمات بارداری و زایمان NHS استفاده کنند (با چند استثنا مثل درمان‌های کمک‌باروری). نسخه‌ی قدیمی مطلب از قانونی در ۲۰۲۱ حرف زده بود که نوزاد «سه ماه بعد از تولد» دیگر خدمات رایگان ندارد؛ چنین قاعده‌ای در منابع رسمی پیدا نکردم و آن را حذف کرده‌ام.

اگر مشمول خدمات رایگان نیستید

• بیمارستان‌های NHS در انگلستان از بیماران خارجی غیرمعاف معمولاً ۱۵۰ درصد تعرفه‌ی ملی را دریافت می‌کنند.
• خدمات بارداری و زایمان «فوری و ضروری» حساب می‌شوند؛ یعنی به دلیل ناتوانی در پرداخت یا وضعیت اقامتی متوقف یا رد نمی‌شوند، اما هزینه‌ی آن‌ها بخشیده هم نمی‌شود و صورت‌حساب صادر می‌شود.
• بسیاری از بیمارستان‌ها برای خدمات برنامه‌ریزی‌شده پیش‌پرداخت می‌خواهند.
• بدهی پرداخت‌نشده به NHS می‌تواند در درخواست‌های بعدی ویزای بریتانیا به‌عنوان دلیل رد مطرح شود.

رقم‌هایی که نسخه‌ی قدیمی مطلب برای هزینه‌ی زایمان و سونوگرافی آورده بود (مثل ۲ تا ۵ هزار پوند یا ۱۰۰ پوند برای هر سونوگرافی) منبع نداشت و قدیمی بود؛ همراه با تصویر جدول هزینه‌ها حذف شده است. هزینه‌ی واقعی بسته به بیمارستان، نوع زایمان (طبیعی یا سزارین) و عوارض احتمالی تفاوت زیادی دارد و باید مستقیماً از بخش بیماران خارجی (Overseas Visitors Office) همان بیمارستان استعلام شود. اطلاعات کلی درباره‌ی هزینه‌ی درمان را در درمان در انگلستان آورده‌ام.

آمدن با ویزای توریستی برای زایمان

ویزای بازدید اجازه‌ی درمان خصوصی را می‌دهد، به شرط آنکه متقاضی نشان دهد هزینه را خودش می‌پردازد و ترتیبات درمان را از قبل داده است. اما اگر افسر ویزا به این نتیجه برسد که هدف، استفاده از خدمات عمومی NHS بدون پرداخت است، درخواست رد می‌شود. از طرف دیگر، زایمان در بریتانیا با ویزای توریستی هیچ مزیت تابعیتی یا اقامتی برای کودک ندارد. اگر به‌هرحال این گزینه را بررسی می‌کنید، شرایط عمومی را در ویزای توریستی انگلستان و محدودیت پرواز ایرلاین‌ها در هفته‌های پایانی بارداری را جداگانه چک کنید.

ثبت تولد در بریتانیا

هر تولدی در بریتانیا، صرف‌نظر از ملیت والدین، باید ثبت شود:

• در انگلستان، ولز و ایرلند شمالی، تولد باید ظرف ۴۲ روز ثبت شود. اسکاتلند قواعد جداگانه و مهلت کوتاه‌تری دارد.
• ثبت در دفتر ثبت احوال محلی (register office) انجام می‌شود؛ در بعضی بیمارستان‌ها امکان ثبت پیش از ترخیص هم هست.
• مدارک شناسایی والدین (گذرنامه) همراه داشته باشید. اگر والدین با هم ازدواج نکرده‌اند و فقط یکی مراجعه می‌کند، برای درج نام والد دیگر قواعد خاصی وجود دارد.
• بعد از ثبت، می‌توانید گواهی تولد کامل (full birth certificate) سفارش دهید که نام والدین را دارد و برای مراحل ایرانی لازم است.

توجه کنید که گواهی تولد بریتانیا به‌تنهایی مدرک تابعیت بریتانیا نیست. فرم MN1 که در متن قدیمی به‌عنوان فرم ثبت تولد آمده بود، در واقع فرم درخواست ثبت تابعیت کودک است و ربطی به ثبت تولد ندارد.

مراحل ایرانی؛ شناسنامه و گذرنامه‌ی نوزاد

طبق قانون مدنی ایران، فرزند پدر ایرانی، در هر کجا که متولد شود، ایرانی محسوب می‌شود. فرزند مادر ایرانی و پدر غیرایرانی هم بر اساس اصلاحیه‌ی سال ۱۳۹۸ می‌تواند با درخواست، تابعیت ایران را بگیرد. بریتانیا تابعیت دوگانه را می‌پذیرد، پس داشتن تابعیت ایرانی مانعی برای ثبت تابعیت بریتانیایی کودک در آینده نیست؛ ولی کودکی که ایرانی محسوب می‌شود، برای ورود به ایران معمولاً باید با گذرنامه‌ی ایرانی سفر کند.

روال معمول برای گرفتن شناسنامه و گذرنامه‌ی نوزاد این است:

1. گرفتن گواهی تولد کامل بریتانیایی.
2. تأیید (legalisation) گواهی در دفتر قانونی‌سازی وزارت خارجه‌ی بریتانیا (FCDO) و سپس ترجمه، طبق آنچه نمایندگی ایران می‌خواهد.
3. ثبت درخواست در سامانه‌ی خدمات کنسولی وزارت امور خارجه‌ی ایران (میخک) و ارائه‌ی مدارک به بخش کنسولی ایران در لندن.
4. صدور شناسنامه و پس از آن درخواست گذرنامه‌ی ایرانی برای کودک.

وضعیت خدمات کنسولی و مدارک لازم در شرایط فعلی روابط دو کشور ممکن است تغییر کند. پیش از هر اقدام، فهرست به‌روز مدارک و نحوه‌ی ارائه را از خود نمایندگی ایران در لندن یا سامانه‌ی میخک بپرسید. در طرف دیگر، سفارت بریتانیا در تهران در حال حاضر خدمات حضوری ندارد؛ اگر برای کودک از ایران درخواست ویزای بریتانیا می‌دهید، روند فعلی را در مطلب سفارت بریتانیا در تهران ببینید.

اشتباهات رایج

• تصور اینکه تولد در خاک بریتانیا به‌تنهایی تابعیت یا اقامت می‌دهد. از ۱۹۸۳ چنین نیست.
• یکی دانستن ثبت تولد و ثبت تابعیت؛ ثبت تولد الزامی و برای همه است، ولی تابعیت نمی‌دهد.
• عقب انداختن درخواست ویزای وابسته برای نوزاد تا زمان سفر یا تمدید ویزای والدین.
• آمدن با ویزای توریستی برای زایمان به امید خدمات رایگان؛ این کار هم صورت‌حساب سنگین دارد و هم می‌تواند درخواست‌های بعدی ویزا را تحت تأثیر قرار دهد.
• بی‌توجهی به سقف غیبت ۹۰ روز در سال برای کسانی که بعداً می‌خواهند از مسیر ده‌ساله استفاده کنند؛ سفرهای طولانی به ایران در سال‌های اول زندگی کودک می‌تواند این مسیر را سخت کند.
• تکیه بر شرایط قدیمی Tier 4 که در متن‌های قدیمی آمده؛ این ویزا سال‌هاست با Student visa جایگزین شده و قواعد وابستگان تغییر کرده است.

پرسش‌های متداول

آیا با تولد در انگلستان نوزاد پاسپورت بریتانیا می‌گیرد؟

فقط اگر در زمان تولد یکی از والدین شهروند بریتانیا یا مقیم مستقر (مثلاً دارای ILR) باشد. در غیر این صورت کودک بریتانیایی نیست و پاسپورت بریتانیا به او تعلق نمی‌گیرد.

آیا تولد فرزند در انگلستان به والدین اقامت می‌دهد؟

خیر. تولد فرزند هیچ حق اقامتی برای والدین ایجاد نمی‌کند. حتی اگر کودک بعداً بریتانیایی شود، والدین باید از مسیرهای خودشان اقدام کنند.

قاعده‌ی ده سال اول زندگی دقیقاً چیست؟

کودکی که در بریتانیا متولد شده و ده سال اول زندگی را در بریتانیا گذرانده و در هر سال بیش از ۹۰ روز غیبت نداشته، می‌تواند با فرم T به‌عنوان شهروند بریتانیا ثبت شود. وضعیت اقامتی والدین در این مسیر شرط نیست.

هزینه‌ی زایمان در انگلستان برای خارجی‌ها چقدر است؟

اگر IHS پرداخته‌اید، معمولاً خدمات زایمان NHS برای شما رایگان است. در غیر این صورت، بیمارستان‌های NHS معمولاً ۱۵۰ درصد تعرفه‌ی ملی را دریافت می‌کنند. رقم دقیق را باید از بخش بیماران خارجی بیمارستان بپرسید.

مهلت ثبت تولد در انگلستان چقدر است؟

در انگلستان، ولز و ایرلند شمالی ۴۲ روز از تاریخ تولد. ثبت در دفتر ثبت احوال محلی یا گاهی در خود بیمارستان انجام می‌شود.

آیا قانون بریتانیا مثل کانادا تابعیت خاک دارد؟

خیر. کانادا تابعیت بر اساس محل تولد دارد، اما بریتانیا از ۱۹۸۳ این قاعده را کنار گذاشته است. برای مقایسه، مطلب تولد در کانادا را ببینید.

جمع‌بندی

تولد در انگلستان برای خانواده‌ی ایرانی بیشتر یک موضوع اداری و درمانی است تا یک مسیر تابعیت. اگر یکی از شما شهروند بریتانیا یا دارای اقامت دائم است، کودک معمولاً از بدو تولد بریتانیایی است. اگر با ویزای موقت هستید، کودک را باید به‌عنوان وابسته در ویزای خود قرار دهید و بعداً، وقتی خودتان ILR گرفتید یا کودک ده سال در بریتانیا زندگی کرد، برای ثبت تابعیتش اقدام کنید.

قدم‌های عملی من برای خانواده‌هایی که منتظر نوزاد هستند: پیش از تولد وضعیت IHS و پوشش NHS خود را روشن کنید، ظرف ۴۲ روز تولد را ثبت کنید، گواهی تولد کامل بگیرید، درخواست ویزای وابسته را بدون تأخیر ثبت کنید و اگر شناسنامه‌ی ایرانی می‌خواهید، فهرست مدارک را از نمایندگی ایران بپرسید. سفرهای کودک را هم طوری برنامه‌ریزی کنید که اگر روزی مسیر ده‌ساله لازم شد، سقف غیبت رعایت شده باشد.