پناهندگی در کویت: بررسی خطرات، وضعیت بیدون‌ها و قوانین کار (۲۰۲۶)

۱. قوانین پناهندگی در کویت (کشوری خارج از معاهدات بین‌المللی)

طبق قوانین وزارت کشور کویت، اخذ اقامت قانونی تنها منوط به داشتن یک کفیل (اسپانسر) برای کار، سرمایه‌گذاری یا پیوند خانوادگی است. افرادی که از این مسیر خارج شوند، صرف‌نظر از دلایلشان برای فرار از کشور مبدا، “مجرم مهاجرتی” محسوب می‌شوند.

۲. فاجعه بیدون‌ها (افراد بدون تابعیت در کویت)

برای درک برخورد سیستم حقوقی کویت با پناهجویان خارجی، کافی است نگاهی به وضعیت «بیدون‌ها» (Bidoon) در این کشور بیندازیم.

واژه بیدون (به معنای بدون تابعیت) به جمعیتی حدود ۱۰۰,۰۰۰ نفری اطلاق می‌شود که نسل‌ها در خاک کویت متولد و بزرگ شده‌اند (عمدتاً بادیه‌نشینانی که در زمان استقلال کویت در سال ۱۹۶۱ موفق به ثبت تابعیت نشدند). دولت کویت حتی به این افراد که بومی منطقه هستند، تابعیت، حقوق شهروندی، حق ثبت ازدواج، سند مالکیت خانه و حق تحصیل در دانشگاه‌های دولتی را نمی‌دهد!

وقتی دولت کویت حاضر به اعطای حقوق اولیه به مردمان بومی و بدون تابعیت خود نیست، چگونه می‌توان انتظار داشت که به یک پناهجوی خارجی (ایرانی، افغان یا عراقی) اقامت، مسکن یا حقوق شهروندی اعطا کند؟

۳. شرایط کار برای پناهندگان و کارگران غیرقانونی در کویت

پاسخ به این سوال که “حقوق پناهنده برای کار در کویت چقدر است؟” یک کلمه است: هیچ!
کار در کویت بدون داشتن اجازه کار رسمی (Work Permit) و کفیل کویتی، جرم محسوب می‌شود.

پیامدهای کار غیرقانونی (سیاه) در کویت:

1. استثمار جانی و مالی: کارفرمایانی که افراد فاقد مدارک را استخدام می‌کنند، معمولاً حقوق بسیار ناچیزی پرداخت کرده و در بسیاری از مواقع از پرداخت همان حقوق نیز امتناع می‌کنند. از آنجا که کارگر غیرقانونی نمی‌تواند به پلیس شکایت کند، عملاً هیچ پناهگاهی ندارد.
2. شرایط خطرناک: کارگران غیرقانونی معمولاً در پروژه‌های ساختمانی پرخطر در گرمای ۵۰ درجه تابستان یا در کارگاه‌های زیرزمینی بدون هیچ‌گونه بیمه حوادث یا خدمات درمانی به کار گرفته می‌شوند.
3. سوءاستفاده‌های انسانی: گزارش‌های متعدد سازمان دیده‌بان حقوق بشر (Human Rights Watch) نشان می‌دهد که کارگران بدون مدرک (به ویژه زنان در مشاغل خانگی) در معرض شدیدترین سوءاستفاده‌های جسمی و روانی قرار دارند و قوانین حمایتی شامل حال آن‌ها نمی‌شود.

۴. نقش سازمان ملل (UNHCR) در کویت چیست؟

از آنجا که کویت سازوکار پناهندگی ندارد، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) دفتری در این کشور تاسیس کرده است. اما نقش این دفتر بسیار محدود است:

• این دفتر صرفاً پرونده افرادی (مثل پناهجویان سوری یا عراقی) را بررسی می‌کند و در صورت تایید کیس، کویت کشور مقصد نیست! بلکه فرد باید سال‌ها در یک وضعیت نامشخص منتظر بماند تا کشوری سوم (در اروپا یا آمریکا) او را برای اسکان مجدد (Resettlement) بپذیرد.
• در طول این مدت، کارت شناسایی سازمان ملل در کویت، حق کار یا مصونیت قطعی در برابر دیپورت به شما نمی‌دهد. اگر پلیس مهاجرت کویت تصمیم به اخراج فرد بگیرد، سازمان ملل تنها می‌تواند برای تاخیر در اجرای حکم رایزنی کند، اما نمی‌تواند حکم را لغو نماید.

سوالات متداول (FAQ) درباره خطرات پناهندگی در کویت